Bạn có thể chuyển sang phiên bản mobile rút gọn của Zing News nếu mạng chậm. Đóng

Mini Magazine

Chiến lược phát triển văn hóa đọc

Từ chiến lược phát triển văn hóa đọc ở một số quốc gia trên thế giới, ngành xuất bản Việt Nam có thể rút ra một vài bài học.

Vấn đề phát triển văn hóa đọc được nhiều quốc gia trên thế giới quan tâm. Việc tìm hiểu chiến lược, chính sách phát triển văn hóa đọc ở các nước có ý nghĩa rất quan trọng giúp chúng ta có thể rút ra những kinh nghiệm, bài học thích hợp cho Việt Nam trong bối cảnh đẩy mạnh hội nhập quốc tế và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang tác động ngày càng sâu rộng vào mọi lĩnh vực đời sống.

VÀI NÉT VỀ CHÍNH SÁCH, CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN VĂN HÓA ĐỌC Ở MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI

Nhật Bản

Văn hóa đọc ở Nhật Bản đã được quan tâm từ cách đây hơn 300 năm. Việc xuất bản sách, báo được xác định là tiền đề cho những cuộc cách mạng thay đổi toàn bộ diện mạo của một nền văn hóa. Vai trò của Tân thư đối với phong trào Duy Tân của Nhật Bản rất lớn.

Từ thời Genroku (1688-1704), nước Nhật đã có hệ thống xuất bản với lượng sách lên tới 10.000 cuốn/năm. Những tài liệu được coi là Tân thư ở Nhật Bản thời kỳ này là những sách, báo có xuất xứ từ Âu - Mỹ, bao gồm cả sách khoa học kỹ thuật lẫn sách khoa học xã hội, văn hóa và văn học. Những trí thức lỗi lạc của Nhật Bản đương thời như Fukazawa Yukichi, Kato, Taguchi... đã góp phần quan trọng vào việc mở rộng tầm mắt, mở mang tri thức cho người Nhật thông qua hoạt động dịch thuật và biên khảo.

Ngày nay, người Nhật vẫn tiếp tục là một trong những dân tộc đọc sách nhiều nhất thế giới - bình quân một người đọc 40 cuốn sách/năm. Họ có thói quen đọc sách ở mọi không gian chờ: đường phố, bến xe bus, trên tàu điện ngầm...

Nhật Bản là một trong số ít các quốc gia có nhiều văn bản quy phạm pháp luật dành cho việc khuyến đọc: Luật Khuyến khích hoạt động đọc sách của trẻ em (năm 2001); Luật Chấn hưng văn hóa đọc (năm 2005); Luật Thư viện (ban hành ngày 30/4/1950; sửa đổi ngày 22/12/1999); Luật Thư viện trường học (có hiệu lực từ ngày 01/4/1953 và sửa đổi lần gần nhất ngày 24/6/2016)...

Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản đã công bố “Kế hoạch cơ bản cho khuyến khích các hoạt động đọc sách cho trẻ em”. Thực hiện kế hoạch của Chính phủ, các địa phương đã xây dựng kế hoạch nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho trẻ em tự do đọc sách, ở bất kỳ cơ hội nào và ở bất kỳ đâu.

Luật Chấn hưng văn hóa đọc xác định: Văn hóa đọc là hoạt động của tinh thần được thực hiện với trung tâm là công việc đọc, viết những gì có thể thể hiện bằng chữ viết và hoạt động xuất bản hay các hoạt động khác như: cung cấp văn bản cho con người cũng như xuất bản phẩm và kết quả của hoạt động này; xác định triết lý phát triển văn hóa đọc và giải pháp thực hiện triết lý này.

Luật Khuyến khích hoạt động đọc sách của trẻ em quy định: Hoạt động đọc sách của trẻ em (chủ yếu người dưới 18 tuổi) phải được xúc tiến trong môi trường được xây dựng một cách tích cực để trẻ em có thể đọc sách ở mọi nơi, mọi lúc nhằm làm cho trẻ em rèn luyện ngôn ngữ, cảm xúc, nâng cao năng lực thể hiện, sức sáng tạo, khả năng tư duy để có được đời sống sâu sắc hơn. Theo đó, 5 vấn đề gắn phát triển văn hóa đọc gồm: (1) Văn hóa đọc là một lĩnh vực văn hóa tinh thần, có vai trò quan trọng trong nâng cao dân trí, xây dựng nhân cách con người; (2) Văn hóa đọc là bình đẳng, tạo mọi cơ hội để người dân tiếp cận, thụ hưởng kết quả của chính sách phát triển văn hóa đọc, chính sách phát triển xuất bản; (3) Phát triển văn hóa đọc trên nền tảng quốc ngữ và phải gắn kết giữa sáng tác, xuất bản và thụ hưởng; cần tổ chức các hoạt động phát triển văn hóa đọc trên cơ sở đẩy mạnh và tăng cường sự kết nối của cả 3 nội dung này; (4) Văn hóa đọc, việc hình thành thói quen đọc, nhất là thói quen đọc sách cho trẻ em có vai trò quan trọng hàng đầu; qua đó xác định việc tổ chức triển khai Ngày Sách và Văn hóa đọc, các hoạt động phát triển văn hóa đọc phải chú ý đặc biệt đến mục tiêu này; (5) Phát triển văn hóa đọc là trách nhiệm của cả xã hội; chú trọng nâng cao trách nhiệm của các cấp, các ngành, cơ quan, tổ chức trong việc bảo đảm các điều kiện phát triển văn hóa đọc.

Là quốc gia có ngành xuất bản đứng trong tốp đầu, công tác xuất bản không ngừng phát triển, mỗi năm Nhật Bản xuất bản 43.000 đầu sách. Chuỗi cửa hàng bán sách lớn nhất Tsutaya thông báo doanh thu kỷ lục 113 tỷ yên, tương đương 1,1 tỷ USD trong tài khóa năm 2013. Số lượng sách và tạp chí phát hành vẫn gia tăng đều trong 10 năm gần đây với tốc độ đáng mơ ước tại nhiều quốc gia là trên 7%/năm.

van hoa doc anh 1

Trung Quốc xác định đọc là quyền văn hóa cơ bản nhất của công dân. Ảnh: Chinadaily.

Trung Quốc

Đọc đã được xác định là quyền văn hóa cơ bản nhất của công dân, là sự bảo đảm cơ bản để nâng cao tố chất của công dân. Trong quy định của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc về một số vấn đề quan trọng liên quan đến cải cách sâu rộng cơ chế văn hóa, thúc đẩy sự phát triển vĩ đại và thịnh vượng của nền văn hóa xã hội chủ nghĩa, xác định: phải bảo đảm các quyền và lợi ích cơ bản về văn hóa của nhân dân như quyền đọc sách và đọc báo; đẩy nhanh sự phát triển hội nhập giữa văn hóa thành thị và nông thôn, củng cố các trung tâm văn hóa cấp quận, thôn, bản; triển khai sâu rộng các hiệu sách và các dự án văn hóa khác có lợi cho người dân; lấy đọc sách làm điểm khởi đầu, thiết lập một hệ thống dịch vụ văn hóa công cộng toàn diện; xây dựng các dự án mang lại lợi ích thiết thực cho người dân; mọi công dân có quyền thụ hưởng các thành tựu văn hóa, có quyền tham gia các hoạt động văn hóa, quyền phát triển sáng tạo văn hóa và quyền lựa chọn văn hóa.

Hiện nay, việc đọc ở Trung Quốc đã được luật hóa, chuyển từ “chỉ tiêu mềm” về xây dựng văn hóa thành “chỉ tiêu cứng” và được đưa vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội.

Luật Thư viện công cộng (ngày 04/11/2017) xác định: “Nhà nước khuyến khích công dân, pháp nhân và các tổ chức khác trong xã hội đóng góp cho hoạt động thư viện” nhằm “thúc đẩy sự phát triển của sự nghiệp thư viện, phát huy đầy đủ các chức năng của thư viện công cộng trong việc bảo vệ quyền, lợi ích hưởng thụ văn hóa cơ bản của công dân, nâng cao trình độ văn minh xã hội, nâng cao tố chất khoa học và văn hóa cho công dân, truyền bá văn minh của nhân loại, giữ gìn tự tôn văn hóa truyền thống của dân tộc”. Sau khi được luật hóa, việc khuyến khích đọc sách của người dân được quy hoạch, tổ chức thống nhất, việc hỗ trợ tài chính được bảo đảm thực hiện.

Để thúc đẩy văn hóa đọc, cùng với công tác thư viện, công tác xuất bản được chú trọng phát triển. Theo số liệu của Beijing Open Book, từ năm 2015 đến năm 2019, thị trường sách Trung Quốc liên tục tăng trưởng hơn 10%/năm. Tuy nhiên, trong 2 năm qua, do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19, doanh thu của ngành xuất bản bị sụt giảm.

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và để đối phó với đại dịch Covid-19, Hiệp hội Nhà xuất bản Trung Quốc khuyến khích các đơn vị phát hành ấn bản sách điện tử nhiều hơn. Xuất bản kỹ thuật số đang trở thành một trong những phân khúc nổi bật nhất và được chú trọng.

Tháng 10/2018, Viện Khoa học xã hội Trung Quốc và Chương trình Nhân cư Liên hợp quốc (UN-Habitat) đã phối hợp công bố “Báo cáo năng lực cạnh tranh đô thị toàn cầu 2018-2019”, trong đó, Thâm Quyến của Trung Quốc được xếp hạng trong số 10 thành phố hàng đầu về năng lực cạnh tranh đô thị toàn cầu. Phấn đấu là đầu tàu vừa phát triển về kinh tế, vừa phát triển về văn hóa với đề xuất “Hãy để thành phố được tôn trọng vì tình yêu đọc sách”, Thâm Quyến không chỉ giành được sự công nhận của cộng đồng quốc tế với kỳ tích kinh tế của mình, mà còn được thế giới ghi nhận với hình ảnh của một thành phố thích đọc sách với danh hiệu “Thành phố kiểu mẫu toàn cầu về việc người dân đọc sách” do UNESCO trao tặng.

Hàn Quốc

Vấn đề phát triển văn hóa đọc rất được Nhà nước quan tâm. Ủy ban Quốc gia về thông tin và thư viện (trực thuộc Phủ Tổng thống) có vai trò, nhiệm vụ quan trọng trong việc hoạch định chính sách, chiến lược để phát triển thông tin và thư viện nói chung, văn hóa đọc nói riêng ở Hàn Quốc.

Theo Luật Thư viện, thành viên Ủy ban là thành viên Chính phủ (bộ trưởng các bộ có liên quan), các chuyên gia đầu ngành về thông tin và thư viện ở Hàn Quốc. Trong Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hàn Quốc, Cục Chính sách về thông tin và thư viện có nhiệm vụ tham mưu xây dựng kế hoạch và chiến lược hoạt động ngành thư viện Hàn Quốc, thể chế hóa kế hoạch hoạt động từng năm (trên cơ sở tình hình và đăng ký thực hiện kế hoạch của các thư viện trong cả nước).

Nhiều văn bản về phát triển văn hóa đọc gắn với thư viện đã được ban hành, gồm: Luật Thư viện, Luật Khuyến khích hoạt động thư viện và phát triển văn hóa đọc có hiệu lực thi hành từ ngày 30/11/2003, Luật Khuyến khích thư viện quy mô nhỏ có hiệu lực thi hành từ ngày 04/5/2016; Luật Khuyến khích thư viện trường phổ thông, thư viện đại học...; trong đó, Luật Thư viện xác định: Trách nhiệm của Nhà nước và chính quyền địa phương sẽ hỗ trợ phát triển thư viện và xây dựng kế hoạch hành động cần thiết để mọi người dân có thể tiếp cận và sử dụng tri ​​thức, thông tin một cách tự do và không phân biệt đối xử.

Năm 2003, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phát hành “Kế hoạch phát triển toàn diện cho hệ thống thư viện”, tập trung vào Thư viện Quốc gia Hàn Quốc và các thư viện công cộng. Bộ Giáo dục, Khoa học và Công nghệ đưa ra “Kế hoạch tái sinh toàn diện cho thư viện trường học”.

Trên cơ sở đó, chính quyền địa phương nỗ lực cải thiện nhiều dịch vụ cho trẻ em, như: xây mới thư viện hoặc mở rộng các dịch vụ dành cho trẻ em hiện có trong các thư viện công cộng. Tất cả những nỗ lực này đã được thiết kế để đáp ứng nhu cầu thông tin và thư viện của người dân địa phương. Để đáp ứng nhu cầu sử dụng tài liệu số, tài liệu điện tử, Thư viện số Quốc gia và các thư viện số đã được thành lập. Các nhà xuất bản đã có sự phối hợp chặt chẽ với các thư viện trong việc cung cấp các phiên bản số.

Mỹ

Mỹ là một quốc gia thực sự quan tâm đến phát triển văn hóa đọc. Thực hiện phương châm: “Thư viện là một giá trị của nước Mỹ”, mạng lưới thư viện đã được Chính phủ quan tâm đầu tư và trở thành một phương tiện để “khám phá lại quá khứ và xây dựng tương lai”.

Trong các thư viện, vấn đề nâng cao chất lượng dịch vụ, thỏa mãn nhu cầu đọc và sử dụng thông tin, đẩy mạnh các dịch vụ tra cứu, cung cấp thông tin theo yêu cầu được chú trọng. Trong bối cảnh phát triển quá nhanh của các phương tiện kỹ thuật số thời đại Internet toàn cầu, các thư viện vẫn không ngừng phát triển và đổi mới công tác phục vụ, người đọc có thể mượn, trả tự động.

Lee Rainie - Giám đốc sáng lập của tổ chức Pew (Đề án Internet & Cuộc sống Mỹ) - cho rằng: “Các thư viện đang chớp lấy thời cơ của thời đại Internet. Họ đã bổ sung thêm kho tư liệu, nâng cấp phần cứng và phần mềm, cũng như nâng cao trình độ của đội ngũ cán bộ. Nhiều tổ chức đã phải thay đổi trong thời đại internet, nhưng thư viện vẫn nhận được rất nhiều sự ủng hộ của xã hội”.

Đồng thời, các thư viện đã từng bước chuyển đổi thành những trung tâm cộng đồng hiện đại, cung cấp dịch vụ Internet, tổ chức các lớp nâng cao kỹ năng tin học, lớp học dành riêng cho các đối tượng thuộc mọi tầng lớp nhân dân. Bên cạnh dịch vụ chủ yếu là sách (doanh số sách in năm 2021 đã tăng hơn 8% so với năm 2020), các thư viện còn cung cấp băng đĩa CD, DVD và sách điện tử cho phép nghe qua máy nghe MP3. Mô hình thư viện phục vụ trẻ em, người khuyết tật thân thiện được triển khai ở nhiều nơi trên khắp nước Mỹ.

Là quốc gia quan tâm đến việc đầu tư cho tài nguyên giáo dục mở (OER) lớn nhất trên thế giới, nhiều bang của nước Mỹ (28/51) có chính sách đối với OER. Bộ Giáo dục Mỹ có chương trình GoOpen cho các trường phổ thông. Riêng bang California: Năm 2012, Thư viện số nguồn mở California đã được thành lập, dưới sự quản lý của Đại học bang California phối hợp với các trường cao đẳng cộng đồng California nhằm tập hợp và cung cấp các tư liệu nguồn mở thông qua phương thức web trên internet để sinh viên, giảng viên và các nhân viên dễ dàng tìm kiếm, áp dụng, sử dụng, hoặc sửa đổi các tư liệu khóa học mà không mất hoặc mất ít chi phí; năm 2021 đã dành 115 triệu USD ngân sách của bang để phát triển OER giúp học sinh, sinh viên có thể sử dụng sách giáo khoa 0 USD...

Cùng sự đầu tư của Nhà nước, nhiều dự án phát triển thư viện đa quốc gia đã được các tập đoàn, tổ chức triển khai, tiêu biểu như: Chương trình Thư viện toàn cầu do Quỹ Bill & Melinda Gates tài trợ (Chương trình này đã hỗ trợ cho Việt Nam); Chương trình xây dựng các thư viện nhỏ miễn phí...

Thư viện nhỏ miễn phí (Little Free Library) chính thức được thành lập với tư cách là một tổ chức phi lợi nhuận tại St. Paul, Minnesota vào ngày 16/5/2012 nhằm thúc đẩy khả năng tiếp cận sách cho độc giả ở mọi lứa tuổi và thành phần. Hơn 150.000 thư viện nhỏ miễn phí đã được thiết lập tại 115 quốc gia, hàng triệu cuốn sách được trao đổi mỗi năm. Tại đây, trẻ em được mượn sách không giới hạn về thời gian và số lượng, không cần phải trả lại cuốn sách nếu chúng thực sự yêu thích; tuy nhiên, chúng được khuyến khích đổi một cuốn sách để thay nhằm bảo đảm thư viện luôn đầy ắp sách.

Singapore

Từ năm 2015, Chính phủ Singapore đã thực hiện các chương trình khuyến khích việc đọc như một thói quen và xây dựng một cộng đồng bạn đọc trong cả nước.

Để thực hiện chức năng phát triển văn hóa đọc và khuyến khích học tập thông qua việc sử dụng thư viện, Hội đồng Thư viện Quốc gia Singapore xây dựng chiến lược phát triển văn hóa đọc và học dựa trên 5 nguyên tắc: (1) Nhu cầu của người đọc trong tương lai; (2) Tiêu chuẩn cơ bản về dịch vụ thư viện ở Singapore trong mối tương quan với các nước khác; (3) Hướng đến các nhóm người sử dụng yếu thế trong xã hội (có thu nhập thấp, không có điều kiện đến thư viện); (4) Tối ưu hóa nguồn lực thư viện và xã hội hóa hoạt động thư viện; (5) Dịch vụ phù hợp với sáng kiến của Thư viện Quốc gia. Bên cạnh đó, Chính phủ cũng xác định vai trò cốt lõi của thư viện trường học là phát triển, duy trì thói quen đọc sách và kỹ năng học tập suốt đời, Singapore tăng cường nỗ lực để thư viện nhà trường có thể tập trung hơn vào việc thúc đẩy văn hóa đọc.

Ấn Độ

Chính phủ Ấn Độ rất quan tâm đến việc đọc của dân chúng. Nhà nước đã thành lập Quỹ Thư viện Raja Rammohun Roy như là một cơ quan độc lập thuộc Cục Văn hóa, do Bộ Giáo dục quản lý. Trong khoảng 10 năm (1972 - 1982), Quỹ đã cung cấp 250 triệu rupee (trị giá 31,79 triệu USD) để hỗ trợ 15.000 thư viện nông thôn. Nhờ đó đến năm 1989, Ấn Độ đã có 7.180 thư viện và 18.000 điểm phục vụ (chi nhánh, điểm dừng điện thoại di động...); các bộ sưu tập của Thư viện Quốc gia Calcutta đã được tăng lên đáng kể.

Chương trình thư viện trường học, “hoạt động Blackboard (Bảng đen)” đã được bắt đầu với việc cung cấp tài liệu học tập và giảng dạy cần thiết. Chính sách quốc gia về sách (năm 1986) cũng đã có tác động đến thư viện với khuyến cáo: Tất cả cơ quan liên quan thực hiện cung cấp tài liệu đọc cho trẻ em và 10% ngân sách giáo dục hàng năm của Chính phủ được sử dụng để mua sách cho thư viện.

Nhờ đó, Ấn Độ đã trở thành quốc gia ham đọc nhất thế giới và được NOP World Culture Score Index xếp hạng nhất trong khảo sát về thời gian đọc sách trung bình của người dân - trung bình một tuần của một người Ấn Độ đọc sách lên đến gần 11 giờ (10 giờ 42 phút). Mặc dù là quốc gia có trình độ dân trí giữa các tầng lớp rất cách biệt, số người biết chữ chỉ chiếm 27,4% dân số nhưng có đến 25% số người trẻ đọc sách thường xuyên và 49% số người được đi học đọc sách như một cách giải trí.

Không chỉ Nhà nước quan tâm đến việc phát triển thư viện và chăm lo đến việc đọc của dân chúng, các nhà hảo tâm cũng rất chú trọng đến vấn đề này. Triệu phú Rohini Nilekani đã thành lập một quỹ từ thiện rất có uy tín và được tạp chí Forbes bình chọn vào danh sách 48 nhà từ thiện của thế giới vào năm 2010.

Nilekani sau đó được mời làm đối tác thành lập Pratham Books, một nhánh của Pratham - tổ chức phi lợi nhuận lớn nhất Ấn Độ hoạt động trong lĩnh vực giáo dục, nhằm đem đến cho trẻ em càng nhiều sách chất lượng cao càng tốt, càng nhiều ngôn ngữ càng tốt. Là nhà xuất bản phi lợi nhuận, Pratham Books luôn tìm mọi cách để thúc đẩy cơ hội đọc sách và học tập cho mọi người; đặc biệt giúp đem sách đến với trẻ em dễ dàng hơn thông qua việc: cung cấp sách giá rẻ tới hàng triệu trẻ em; phát hành sách nói cho trẻ em khiếm thị; sách ngôn ngữ địa phương và sử dụng cả giấy phép truy cập mở Creative Commons để có thể trao lại quyền cho cộng đồng (cho phép bất kỳ ai dùng, viết lại, dịch lại, thậm chí tự tạo câu chuyện mới từ nội dung đã có); Ngày chống mù chữ thế giới 8/9 hàng năm được lấy làm ngày kể chuyện của Pratham Books, với sự tham gia của nhiều người cùng đọc một cuốn truyện cho trẻ em khắp Ấn Độ đã đem lại niềm vui đọc sách, mở ra chân trời tri thức và thúc đẩy trí tưởng tượng của trẻ em.

Cộng hòa liên bang Đức

Văn hóa đọc là một nét đặc trưng của nước Đức. Nhiều người quan niệm món quà tặng nhau ý vị và phổ thông nhất sau hoa là “sách” - một loại “cảo thơm” rất được trân quý trong mọi nhà, trong đời thường.

Có thể nói “đọc sách” là một đòi hỏi, một nhu cầu của người Đức, “có sách”, “giữ sách”, “bảo tàng sách” là nét đặc thù của đời sống văn hóa Đức, truyền thống cũng như hiện đại.

Nhiều hội chợ sách được tổ chức quanh năm, các thư viện luôn là sự lựa chọn hàng đầu cho những người cần nghiên cứu. Với lịch sử 500 năm, Hội chợ sách quốc tế Frankfurt là nơi gặp gỡ hàng năm của đại diện các nhà xuất bản sách, công ty đa phương tiện và công nghệ trên khắp thế giới nhằm nắm bắt xu hướng mới của thị trường xuất bản, ký kết các hợp đồng mua bán bản quyền để phổ biến hay dịch thuật; là dịp để các nước giới thiệu về đặc trưng văn hóa đọc sách của dân tộc mình.

Dù là đất nước phát triển về công nghệ, nơi diễn ra hội chợ sách lớn nhất toàn cầu, Đức luôn khuyến khích người dân đọc sách in. Ở Đức hiện có gần 11.000 thư viện. Điều đặc biệt là người dân Đức đến thư viện nhiều hơn cả rạp chiếu bóng và sân vận động: Trong năm 2009, chỉ có 70 triệu lượt người Đức đến sân vận động, 146 triệu lượt người đi xem phim nhưng có đến 200 triệu lượt người đến thư viện đọc sách.

Israel

Là nước có hai chỉ số về sách cao nhất thế giới là số lượng sách xuất bản theo đầu người cao nhất thế giới và số người trẻ đọc sách cao nhất thế giới, Chính phủ Israel rất quan tâm đến việc thiết lập mạng lưới thư viện: cứ 4.500 người sẽ có 1 thư viện; vì vậy, dù chỉ có 8 triệu dân nhưng Israel có tới hơn 1.000 thư viện công cộng với nhiều sách quý.

Việc phát triển trí tuệ rất được người Do Thái quan tâm, điều này là nhờ thói quen và đam mê đọc sách. Trong các gia đình người Do Thái, tủ sách chiếm một vị trí rất quan trọng: mỗi gia đình luôn có 1 tủ sách được truyền từ đời này sang đời khác; tủ sách phải được đặt ở vị trí đầu giường để trẻ nhỏ dễ nhìn, dễ thấy từ khi còn nằm nôi.

Để sách hấp dẫn trẻ, phụ huynh Do Thái thường nhỏ nước hoa lên sách để tạo mùi hương cho các em chú ý; khi trẻ bắt đầu hiểu chuyện, nhỏ vài giọt mật lên trang sách, cho trẻ liếm để gieo vào tiềm thức về sự “ngọt ngào” của sách. Cha mẹ Do Thái cũng rất quan tâm đến việc đọc sách của trẻ: Khi trẻ đọc sách họ tận tâm hướng dẫn, cổ vũ; khi trẻ đã có khả năng đọc tốt, họ trở thành “người cùng đọc”.

BÀI HỌC KINH NGHIỆM NHẰM PHÁT TRIỂN VĂN HÓA ĐỌC Ở VIỆT NAM

Trong công tác xuất bản: Cần đa dạng hóa các xuất bản phẩm, hình thành nhiều dạng ấn phẩm khác nhau: sách in (dưới nhiều loại: truyện tranh, sách bỏ túi, sách phổ biến kiến thức), sách điện tử, sách nói.

Cần có chính sách đầu tư xuất bản sách có giá rẻ với số lượng lớn nhằm cung cấp cho thanh thiếu niên, tầng lớp dân cư nghèo, người khuyết tật... Giữa ngành xuất bản và thư viện cần có sự phối hợp trong quảng bá và cung ứng dịch vụ cho người đọc ở bất cứ định dạng nào.

Trong công tác thư viện: Cần không ngừng đổi mới phương thức phục vụ, phát triển nguồn tài nguyên thông tin, đặc biệt là tài nguyên thông tin số, tăng cường các dịch vụ thư viện qua không gian mạng, dịch vụ thư viện lưu động tại các vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa; không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin tài liệu, cần đa dạng hóa các loại hình dịch vụ, đặc biệt tập trung trang bị và phát triển kỹ năng đọc, tiếp cận và xử lý thông tin cho người sử dụng thư viện.

Trong giáo dục và đào tạo: cần chú trọng hơn đến giáo dục thói quen, kỹ năng đọc sách cho trẻ em và các đối tượng người đọc khác nhau trong và ngoài nhà trường.

Để tăng cường nguồn lực phát triển văn hóa đọc, cần chú trọng đến việc đẩy mạnh xã hội hóa với bài học về hình thành tủ sách gia đình của người Do Thái; thúc đẩy xuất bản phẩm in của Mỹ, Đức, Nhật Bản; tăng cường đầu tư phát triển thư viện nhỏ của Mỹ, Hàn Quốc... và để nhận được sự hỗ trợ của các cá nhân và tổ chức cho hoạt động thư viện, phát triển văn hóa đọc, Nhà nước cần tạo ra các chính sách khuyến khích việc tài trợ cho thư viện, trong đó tập trung các giải pháp: Vinh danh nhà tài trợ và miễn, giảm thuế cho các hoạt động tài trợ lớn để phát triển văn hóa đọc.

ĐỀ XUẤT

Hiện nay, Việt Nam về cơ bản đã kế thừa được các chính sách, chiến lược phát triển văn hóa đọc của nước ngoài thông qua các văn bản quy định tại Luật Xuất bản, Luật Thư viện, Đề án phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng. Điều khó khăn để đưa các chính sách này vào cuộc sống là vấn đề nhận thức và sự đầu tư. Từ thực trạng văn hóa đọc ở Việt Nam hiện nay, chúng tôi xin đề xuất một số nội dung sau:

(1) Tăng cường sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với các hoạt động phát triển văn hóa đọc, thông qua việc ban hành các nghị quyết, chỉ thị; sự hiện diện và chỉ đạo trực tiếp của lãnh đạo Đảng, Nhà nước trong các sự kiện tôn vinh văn hóa đọc, như: Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam, Tuần lễ học tập suốt đời...

(2) Tăng cường đầu tư cho xuất bản và thư viện để triển khai các chương trình chuyển đổi số ngành thư viện, Đề án Sách quốc gia, các chương trình phát triển văn hóa đọc cho các đối tượng yếu thế (thiếu nhi, đồng bào thiểu số, người khuyết tật, người dân ở nông thôn, miền núi...).

(3) Xây dựng chính sách và đầu tư phát triển tài nguyên giáo dục mở; thực hiện Nghị quyết đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo gắn liền với nâng cao khả năng tự học, tự đọc; đổi mới phương thức đánh giá đối với người học.

(4) Nhà nước cần có hình thức tôn vinh, khích lệ các tổ chức, cá nhân có sáng kiến, đóng góp đối với phát triển văn hóa đọc thỏa đáng, thiết thực hơn như: bổ sung quy định cụ thể về miễn, giảm thuế đối với các doanh nghiệp có hỗ trợ, đóng góp lớn; miễn, giảm thuế đối với các trang thiết bị và sách ngoại nhập hoặc các nguồn hỗ trợ từ nước ngoài; tạo cơ chế thông thoáng cho các thư viện trong việc tiếp nhận hỗ trợ phát triển văn hóa đọc từ nước ngoài.

Phiên chợ khuyến đọc lan tỏa tình yêu sách

Tiếp nối chuỗi hoạt động như tặng sách cho trẻ em, xây dựng tủ sách gia đình, ATM sách… Phiên chợ Khuyến đọc tại Phố sách Hà Nội góp phần lan tỏa văn hóa đọc tới thế hệ trẻ.

Tầm quan trọng của giải thưởng sách và văn chương

Giải thưởng đóng vai trò quan trọng trong văn hóa đọc đại chúng. Ngoài khen thưởng chất lượng sách, giải thưởng còn ảnh hưởng trực tiếp đến việc truyền thông và bán sách.

TS Vũ Dương Thúy Ngà, ThS Đoàn Quỳnh Dung

Bình luận

Bạn có thể quan tâm